बालसाहित्यांक २०१७ लेख

अर्धा फूट ते ७२ फूट आणि मध्ये आपण!

गणपतीच्या प्रतिष्ठापनेला आमच्या सरळसाध्या बोलीभाषेत गणपती बसले म्हणतात आणि विसर्जनाला गणपती उठले म्हणतात. गणेशोत्सवापाठोपाठ नवरात्रात देवी बसतात; त्या देवीला आम्ही दुर्गादेवी म्हणतो. माझ्या दिग्रस गावात त्या काळी, मी लहान असताना म्हणजे साधारण १९७६-७७च्या काळात गणपतीपेक्षा दुर्गादेवीला जास्त महत्त्व होतं. गावात एक जुनी गढी होती. म्हणजे साधारण शिवाजी महाराजांच्या काळातली असावी. गावाचं रक्षण करण्यासाठी गावाच्या सीमेवर उभारलेली ही छोटीशी तटबंदी चांगली आठ-दहा मजल्यांएवढी उंच होती. तिला चारही बाजूंनी बुरूज होते आणि कधी काळी त्या बुरुजांवर टेंभे किंवा मशाली पेटवून पहारेकरी गावाच्या सीमांचं रक्षण करीत. या गढीच्या परिसरात असलेल्या राष्ट्रीय शाळेत मी शिकत असताना, त्या शाळेच्या मैदानातच दुर्गादेवी बसवली जात असे. नवरात्रातले नऊ दिवस तिथं रात्रीच्या आरतीला संपूर्ण गाव येत असे. गावातले अनेक मुस्लीमही तिथं डोळे मिटून श्रद्धेनं टाळ्या वाजवीत दुर्गे घुर्घट भारी तुजविण संसारी म्हणताना मी पाहिलेलं आहे. गळ्यात नरमुंड धारण केलेली दुर्गादेवीची ती मूर्ती दहा-बारा फूट उंचीची असे. सिंहावर बसलेली. तिच्या हातातला त्रिशूल खाली पडलेल्या राक्षसाच्या पोटात खुपसलेला असे. सिंहाचा एक पायही त्या राक्षसाच्या पोटावर. दुसरा राक्षस उभा असे. देवीचा चेहरा म्हटलं की तोच चेहरा अजूनही मला आठवतो. अत्यंत रेखीव नाक, पाणीदार डोळे आणि चेहऱ्यावर तेज. गावातील मूर्तिकार जाधव ही मूर्ती दर वर्षी अशीच घडवत आणि त्यात बदल करण्याची कल्पनाही कुणाला करवत नसे. या मूर्तीसोबतच्या दोन्ही राक्षसांसंबंधात झालेला माझा गोंधळ हा माझ्या बालसाहित्याच्या वाचण्याच्या पहिल्या अनुभवाशी जोडला गेलेला आहे. शाळेच्या अभ्यासाव्यतिरिक्त इतर काही वाचायचे असते याची दीक्षा घरच्या वातावरणामुळे आपोआपच मिळाली होती. मासिकं घरपोच धाडणारी लायब्ररी होती ती आमच्या गावापासून पंधरा-वीस किलोमीटर दूर असलेल्या मानोरा या छोट्याशा खेडेगावातली. ‘जे. डी खुणे, मानोरा’ असा शिक्का त्या मासिकांवर असे. दात पुढे आलेला आणि सदरा-पायजमा घातलेला एक उंचसा माणूस आठवड्यातून एक दिवस सायकलवर येत असे. त्याच्याकडील मोठ्या आडव्या पिशवीत त्याने मासिके आणलेली असत. वाचून झालेलं मासिक परत घेणारी आणि नवं मासिक देणारी अशी ती घरपोच लायब्ररी होती. मात्र त्या मासिकांमध्ये किर्लोस्कर, स्त्री, गृहशोभा, मोहिनी अशी मासिकं असंत. ही मासिकं मी उत्सुकतेनं चाळू लागलो, तेव्हा एक दिवस घरी ‘चांदोबा’ आलं. माझ्यासाठी म्हणून घरात आणलेलं ते पहिलं साहित्य. ‘चांदोबा’चा मला लळा लागला आणि चंद्रसेन, सूर्यसेन, विश्वकर्मा अशा नावांच्या व्यक्तिरेखा, राजे, त्यांची राज्यं यांच्यात मी रमू लागलो. चांदोबातल्या गोष्टींमध्ये हटकून राक्षस यायचे आणि त्या राक्षसांची चित्रंही असायची. गुडघ्यापर्यंतच्या लांबीचा गोल स्कर्ट असावा तसे काही तरी रेषारेषांचे कमरेला असे, वरचे अंग उघडे आणि त्याच्या हातात कपडे धुताना बायका वापरत तशी एकमोगरी, मात्र ती काटेरी असे. दुर्गादेवीच्या मूर्तीसोबतचा राक्षस असा नव्हता. त्याच्या डोक्यावर दोन शिंगे होती, दोन पांढरे अणकुचीदार सुळे ओठांच्या दोन बाजूंनी बाहेर आलेले, लालचुटूक जीभ बाहेर आलेली आणि कमरेपासून खाली काही इंचांपर्यंत पांढऱ्या रंगाचा पंचा कमरेला गुंडाळवा तसे एक वस्त्र. जाधवांच्या मूर्तीत दिसतो तसा असतो राक्षस की चांदोबामध्ये चित्र असतं तसा असतो?
शाळा सुटल्यावर मी नदीकाठी असलेल्या जीनगर पेंडीत (म्हणजे मूर्तिकारांच्या वस्तीत) जाऊन तासन् तास मूर्ती घडताना पाहत असे. मूर्ती घडविण्यासाठी मातीत घट्टपणा यावा म्हणून मातीत कापूस कालवून तो एकत्र कांडून एकजीव केला जात असे. त्या क्रियेपासून मूर्तीच्या घडण्याचा मी साक्षीदार असे. मातीचा केवळ आकार, नाक-डोळे नसलेला चेहरा, लोखंडी कांबीभोवती गवताच्या काड्या गुंडाळून तयार केलेले देवीचे हात, त्यावर मग हळूहळू चढत जाणारे मातीचे लेप आणि अंगात बनियन घालून, चश्म्यातून पाहत ती मूर्ती घडवण्यात तल्लीन झालेले जाधव. हे सगळं पाहताना जणू मीच ती मूर्ती घडवीत आहे असे वाटून आमच्यात भावबंध तयार होत. त्यातून साकार झालेला राक्षस खोटा कसा असेल? पण मग, चांदोबातला राक्षसही खोटा कसा असेल? बरेच दिवस माझ्या मनात हे द्वंद्व सुरू होतं. काळाच्या ओघात कधीतरी ते मिटलं असावं. पण बालसाहित्य म्हणून पहिल्यांदा हाती पडलेल्या चांदोबानं माझ्यापुढे असा पेच उभा केला होता हे लक्ष्यात राहिलं.
मी ‘चांदोबा’ वाचू लागल्यावर, वाचनात रस वाढलेला पाहून काही महिन्यांनी माझी बढती झाली आणि गावातील नगर वाचनालयाच्या बालविभागाचं सदस्यत्व घेण्याची अनुमती घरून मिळाली. एक रुपया महिना वर्गणी आणि एक रुपया अनामत. खुरखुरिया अशा आडनावाचे तरुण गृहस्थ तिथे ग्रंथपाल होते. त्यांच्या वागण्या-बोलण्यात कायम रागाचा किंवा त्राग्याचा स्वर असे. लहान मुलांच्या विभागामध्ये जाऊन पुस्तकं पाहून त्यातलं पुस्तक निवडताना माझा एक डोळा कायम या खुरखुरियांकडे असायचा. कारण पुस्तक निवडायला थोडा जास्त वेळ घेतला की ते ओरडायचे, “चल रे लवकर…आटप.” मी खूप घाबरटस्वभावाचा होतो, त्यामुळे अनेकदा त्यांचा आवाज आल्या-आल्या मी हाती असेल ते पुस्तक घेऊन त्याची नोंद करण्यासाठी काऊंटरवर जात असे. त्यातही एखादं नवंकोरं पुस्तक मी घेतलं असेल तर त्याची नोंद करता करता खुरखुरिया ते पुस्तक देण्यास नकार देतील की काय अशी सतत धास्ती वाटत असे. नगर वाचनालयाच्या बालविभागात शंभऱ-सव्वाशे पुस्तक होती. २०-२५ पानांची छोटी-छोटी पुस्तकं. त्यांतलं सर्वाधिक लक्ष्यात राहिलं ते ‘गॅलिव्हरच्या सफरी’ हे पुस्तक. स्पेलिंग बघता त्याचा उच्चार गुलिव्हर असावा, परंतु त्या पुस्तकाचं नाव मात्र ‘गॅलिव्हरच्या सफरी’ असंच होतं.
‘जादूचा शंख’, ‘प्रामाणिकपणाची किंमत’, ‘उडती सतरंजी’, ‘बोलका ससा’ अशा गोष्टींच्या पुस्तकांमध्ये मी रमलो असताना आणि फँटसीचे पहिलेवहिले संस्कार मनावर होत असताना तुलनेनं थोडी अधिक पृष्ठसंख्या असलेलं हे पुस्तक दिसलं. त्याच्या मुखपृष्ठावर धिप्पाड गलिव्हर आडवा पडलेला आणि त्याच्या अंगाभोवती त्याच्या गुडघ्याहूनही कमी उंचीची माणसं चारही बाजूंनी वेढा घालून आहेत असं चित्र होतं. ते पुस्तक वाचायला घेऊ असं ठरवून मी इतर पुस्तकं चाळण्यासाठी म्हणून दुसऱ्या कपाटाकडे गेलो आणि तेवढ्यात ते पुस्तक कुणीतरी घेऊन गेलं. ते पुन्हा परत येऊन मला मिळायला पंधरावीस दिवस गेले. तेवढ्या वेळात माझं लक्ष्य इतर पुस्तकांमधून उडालं. त्याच्या मुखपृष्ठावर मी जे चित्र पाहिलं होतं, ते दृश्य मला वारंवार स्वप्नातही दिसू लागलं आणि माझा मीच त्या पुस्तकात काय असावं याच्या कल्पना मनातल्या मनात करू लागलो. हाती लेखणी न धरताच, लेखक होण्याचा माझा तो पहिला प्रयत्न होता, हे मला आता जाणवतं. प्रत्यक्षात ते पुस्तक हाती आलं आणि वाचलं तेव्हा मी भारावून गेलो. हे जे काही लिहिलेलं आहे, त्याचं मूळ मराठी नव्हे किंवा तो अनुवाद आहे वगैरे लक्ष्यात येण्याचं ते वय नव्हतं. परंतु आपण नेहमी वाचतो ते बालसाहित्य आणि हे लिखाण यात खूप फरक आहे हे मात्र लक्ष्यात आलं. तो काय फरक आहे, हे मी आत्ता सांगू शकतो, परंतु ही समज किंवा हे अवधान त्या वयातल्या आकलनाला चिकटवता येणार नाही. तोवर वाचलेलं मराठीतलं बालसाहित्य आणि हा इंग्रजी बालसाहित्याचा अनुवाद या दोहोंमध्ये मला मुख्य फरक जाणवला तो असा, की ‘बोलका ससा’, ‘उडता गालिचा’ यांसारखी आपली मराठी पुस्तकं आपलं वय चार-दोन वर्षांनी वाढल्यानंतर आपल्याला हातातही घ्यावीशी वाटत नाहीत. उलट ‘गॅलिव्हरच्या सफरी’ मी आजही वाचू शकतो. अद्भुतरम्य जगाची सफर घडवताना वाचकाला केवळ चकित करण्याचा उद्देश समोर ठेवून आपलं बालसाहित्य लिहिलेलं असतं. याउलट ‘गॅलिव्हर’सारखी पुस्तकं अद्भुताच्या सफरीतही वास्तव जगावर सतत टिप्पणी करत असतात. एका विशिष्ट वयाच्या वाचकाला, त्याच्या अनुभवविश्वाला, त्याच्या कल्पकतेला पेलू शकेल असं साहित्य लिहितानाच – त्या वाचकाची बौद्धिक वाढही व्हावी; त्याचं कुतूहल जागृत व्हावं; समाज, जग, विज्ञान, उत्पत्तीचा इतिहास यांविषयीच्या चार गोष्टी त्याच्या नजरेखालून सहज जाव्यात… अशी काही योजना या साहित्यात केली आहे असं इतर बालपुस्तकं वाचताना कधी वाटलं नव्हतं. ते त्या काळी ‘गॅलिव्हर…’ वाचताना मात्र वाटलं. इतर पुस्तकांमधून जे मिळालं नाही, ते यातून मिळालं अशी भावना निर्माण झाली; जी त्या वेळी जाणवली नाही किंवा त्या वेळी सांगताही आली नसती.
गलिव्हर नावाचा एक प्रवासी त्याच्या बोटीला झालेल्या अपघातामुळे पिटुकया माणसांच्या देशात पोचतो. त्या देशाचं नाव असतं लिलिपुट. (पुढे लिलिपुट नावाचा एक बुटका अभिनेता हिंदी चित्रपटसृष्टीत आला, तेव्हा त्यानं स्वतःचं नाव तसं का ठेवलं असावं याचा मला चटकन उलगडा झाला आणि पुन्हा या पुस्तकाची आठवणही झाली.) गलिव्हर चांगला सहा फुटी धिप्पाड आणि लिलिपुट या देशातल्या नागरिकांची उंची मात्र जेमतेम अर्धा फूट. खूप गंमत वाटली. या ‘राक्षसी’ पाहुण्याच्या अचानक येण्यामुळे लिलिपुटमधल्या बुटक्या लोकांमध्ये आलेली भीतीची लाट, त्या भीतीपोटी त्यांनी स्वतःच्या रक्षणासाठी गलिव्हरचा बंदोबस्त करण्याचा केलेला प्रयत्न, नंतर जुळलेले त्यांचे सूर, शेवटी बिघडलेले संबंध आणि गलिव्हरनं तिथून केलेलं यशस्वी पलायन हे सगळं एवढं रोमांचित करणारं होतं, की मी ते पुस्तक पंधरावीस वेळा तरी वाचलं आणि ते परत न करण्याचा (थोडक्यात ढापण्याचा) काही मार्ग मिळतो का ते पाहणं सुरू केलं. पुस्तकाची किंमत बहुधा तीन किंवा चार रुपये होती. पुस्तक हरवलं तर तेवढे पैसे द्यावे लागणार होते आणि मला ते शक्य नव्हतं म्हणून अखेर मी ते नाईलाजानं परत केलं. परंतु त्यानंतर कित्येकदा लायब्ररीत पुस्तक बदलून घ्यायला गेलो, तेव्हा-तेव्हा हे पुस्तक हाती आलं की मी उभ्या-उभ्या चार पानं वाचून घेत असे. किमान त्याच्या मुखपृष्ठाकडे तरी बारकाईनं एकदा निरखून घेत असे. तेव्हा माझा एक कान आणि एक डोळा खुरखुरियाकडे असे.
हे पुस्तक वाचून झाल्यावर त्याचे आणखी काही भाग आहेत का अथवा अशी आणखी काही पुस्तकं आहेत का याची चौकशी मी लायब्ररीत केली, तेव्हा मला त्या ग्रंथपालानं अक्षरशः धुडकावून लावलं. ‘इथं जी पुस्तकं दिसतात तेवढीच आहेत. आहेत त्यातली पुस्तकं घे, फालतू शहाणपणा करू नकोस,’ अशा अर्थाचं त्यानं फटकारलं (ग्रंथपालांचे तुटपुंजे पगार वगैरे बातम्या वाचल्या, की मला अजूनही त्याची आठवण येते आणि कदाचित त्या पैशात भागवायचं कसं, या विवंचनेमुळेच त्याचा स्वभाव तसा झाला असावा असं वाटून सहानुभूती वाटू लागते. कसाही असला तरी तो माझ्या वाचनाच्या पहिल्यावहिल्या आठवणींचा अविभाज्य भाग आहे). त्यानंतर त्याला काही विचारण्याची माझी हिंमतच झाली नाही. कुठल्यातरी दूरच्या देशात अचानक झालेला बुटक्यांचा हल्ला, असा विषय घेऊन मराठीत लिहिली गेलेली आणखी काही पुस्तकं लगोलग वाचायला मिळाली, परंतु गलिव्हरची सर कुणालाच नव्हती. बहुधा गलिव्हरचं यश लक्षात घेऊन किंवा त्यावरून प्रेरित होऊन ती लिहिली गेली असावीत. गलिव्हर लहान मुलांसाठी म्हणून लिहिलं गेलं असलं, तरी मोठ्यांनाही ते तेवढंच आवडेल असं काहीतरी त्यात होतं. लहान मुलांना लहान मुलं न समजता वाचक समजून ते लिहिलं गेलं आहे, असं वाटतं होतं. इतर बालसाहित्य वाचताना हा कोणीतरी काका, मामा किंवा काकू, आजी आपल्याला गोष्ट सांगत आपल्यावर संस्कार करत आहे अशी भावना मनात येत असे. परंतु गलिव्हरच्या सफरी वाचताना हा लेखक आपल्याला मित्र म्हणून सगळं सांगत आहे असं वाटे. मानवी स्वभावातील विसंगती, विनोद आणि भाष्य करण्यातला तिरकसपणा यांचा वापर बालसाहित्यात कुणी केल्याचं मला तेव्हा मी वाचलेल्या इतर पुस्तकांत दिसलं नव्हतं. त्यामुळे हा लेखक आपल्याला लहान समजत नाही, या भावनेनं त्याच्याविषयी जवळीक वाटू लागली होती. अशा प्रकारची मैत्रीची भावना त्यानंतरच्या काळात भा. रा. भागवतांच्या फास्टर फेणेमुळे निर्माण झाली आणि पुढे मुंबईत आल्यावर ‘लंपन’ वाचताना त्यातही हा वेगळेपणा जाणवला.
मुंबईत आल्यावर मी सुरुवातीची काही वर्षे कामगार किंवा तंत्रज्ञ म्हणून नोकरी करत होतो. आवतीभोवती वावरणार्‍यांची ‘वाचणे म्हणजे वृत्तपत्र वाचणे’ एवढीच कल्पना होती. त्यातही वृत्तपत्र म्हणजे ‘नवा काळ’. त्यामुळं साहित्य, पुस्तकं यांबाबत चर्चा किंवा त्यांची उपलब्धता याविषयी सांगणारं कोणी नव्हतं. आतली इच्छा, ऊर्मी सतत उफाळून येत असताना अखेर एका अपघातानं मी पत्रकार झालो आणि मग पुन्हा पुस्तकांच्या जगात आलो. त्याबाबत माहिती देऊ शकतील अशा लोकांच्या संपर्कात आलो. जेव्हा केव्हा वेळ मिळेल, तेव्हा दादरच्या मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयात जाऊन तिथं बसूनच, दिवसाला एक असा पुस्तकांचा फडशा पाडू लागलो. तेव्हा मी ‘मुंबई सकाळ’मध्ये होतो आणि ‘सकाळ’मधील पुस्तकांची लायब्ररी सांभाळण्याचं काम मनोहर पारायणे करीत असत. त्यांच्या ओळखीनंच ‘मुंबई मराठी’मध्ये मुक्तद्वार मिळालं. तोवर ‘गॅलिव्हरच्या सफरी’ हे मूळ इंग्रजी पुस्तक आहे इतपतच माहिती मिळाली होती. मग मी इंग्रजी पुस्तकांचा शोध सुरू केला आणि मला गलिव्हर सापडला.
या पुस्तकाचा मूळ लेखक जोनाथन स्विफ्ट आहे आणि आपण जो मराठी अनुवाद वाचला त्या पुस्तकाचं नाव A Voyage to Lilliput आहे हे कळलं.
मी मूळ इंग्रजी पुस्तक वाचून माझ्या आठवणींना उजाळा दिला. मराठी अनुवाद कोणी केला होता ते मला अजूनही कळलेलं नाही, परंतु तो चांगला केलेला असावा. कारण इंग्रजी वाचताना मला त्यातले सगळे संदर्भ आठवत होते. स्विफ्टने या पुस्तकाचे आणखी चार भाग लिहिले आहेत हे समजल्यावर अर्थातच तेही मिळवून वाचणे आले. परंतु मी एकच भाग वाचू शकलो, A Voyage to Brobdingnag. पहिल्या भागाच्या पार विरुद्ध टोकाची गोष्ट यात होती. पुन्हा गलिव्हरची समुद्री सफर, पुन्हा त्याचं तसंच भरकटणं. मात्र या वेळी तो अशा प्रदेशात पोचतो, जिथे सगळी माणसं ७०-७२ फूट उंचीची. तिथे गलिव्हर हाच बुटका ठरतो. सामान्य स्थितीतल्या माणसांच्या जगाचं एक, म्हणजे खालचं, टोक पहिल्या भागात; तर दुसरं वरचं टोक या भागात होतं. ज्या एका इसमाला गलिव्हर सापडतो, तो गलिव्हरला बघण्यासाठी तिकीट लावून पैसे कमावतो असं यात दाखवलं होतं. ही दोन्ही जगं स्तिमित करणारी होती आणि लेखकाच्या कल्पनाशक्तीच्या दोन टोकांना खेचून त्याच्या प्रतिभेची परीक्षा पाहणारी होती. फँटसीबद्दल आकर्षण निर्माण करण्याचे आणि लेखनात सतत फँटसीचा उपयोग करण्याचे संस्कार  माझ्यावर बहुधा याच दोन पुस्तकांनी केले असावेत.
संकटांमध्ये सतत सापडूनही गलिव्हरची प्रवासाची आवड कमी होत नाही किंवा त्याला नव्या प्रवासाची भीती वाटत नाही. अर्धा फूट ते ७२ फुटांची माणसं, त्यांचं जग, आणि मध्ये आपलं सामान्य वाटत राहणारं जगणं. या सामान्य मानवी जगापासून दूर वेगवेगळ्या प्रकारच्या संस्कृती अस्तित्वात आहेत याचा त्याला सतत अनुभव येत राहतो. प्रत्येक वेळी तो अगदी जिवावरच्या संकटात सापडतो आणि त्याची सुटकाही होते. सुटका होणार याची खात्री असूनही आपण त्यात रमतो. याच प्रकारचा अनुभव आपण बाँडपटातही घेतो. आपल्या बालसाहित्यात, मी वाचलं तेवढ्यापुरतं तरी मला असं वाटतं, की लंपनमुळे रोजच्या जगण्यातल्या गंमती कळतात (हाच अनुभव ‘मालगुडी डेज’ देतं), तर फास्टर फेणेमुळे त्यातला थरार कळतो. काही वर्षांपूर्वी गॅलिव्हरच्या सफरींवर हॉलिवूडचा चित्रपटही आला होता. मी तो पाहायचं टाळलं, कारण या पुस्तकाने माझ्या मनात ज्या प्रतिमा तयार केल्या होत्या, त्या मला जपायच्या होत्या. कदाचित या चित्रपटानं ते जग फार प्रभावीपणे दाखवलं असेलही, पण मला माझं स्वतःचं जग जपायचं होतं, जे मी लहानपणापासून मनात ठेवलं होतं. हे माझं अनेक पुस्तकांच्या, कादंबऱ्यांच्या बाबतीत होतं. आवडलेलं पुस्तक पडद्यावर बघू नये असं मला वाटत राहतं. शांता गोखलेंच्या ‘रीटा वेलिणकर’ या कादंबरीवर आधारित ‘रीटा’ हा चित्रपट, जी. एं.च्या कथेवरून केलेला ‘कैरी’ हा चित्रपट, ‘बोक्या सातबंडे’चा पडद्यावरचा आविष्कार यांनी निराशा केल्यानं हे मत अधिक पक्कं झालं. ‘गॉन विथ द विंड’च्या बाबतीत मात्र मी आधी चित्रपट पाहून मग कादंबरीकडे वळलो आणि दोन्ही आवडले. ‘गाइड’च्या बाबतीतही मी चित्रपट आधी पाहिला आणि नंतर कादंबरी वाचली, तेव्हा मला चित्रपट खूपच तोकडा वाटला. या बाबतीत वेगवेगळी मतं असतील, असू शकतील; परंतु गलिव्हरच्या बाबतीत मात्र मी पुस्तकाच्या बाजूनं मत दिलं, कारण माझ्यासाठी ते केवळ पुस्तक नाही, तर माझ्या कळत्या-न कळत्या वयाच्या सीमारेषेवरील आठवणींचा एक कप्पा आहे. तो मला तसाच ठेवायचा होता. अजूनही गलिव्हरचे पुढचे भाग मी वाचलेले नाही. रोजची निकड म्हणून, साहित्यात नवीन जे येतं ते माहिती असावं म्हणून आणि कधी कधी परीक्षण लिहायचं म्हणूनही नवी पुस्तकं वाचली जातात. त्यामुळे जुनं बरंचसं वाचायचं मनाच्या यादीत नोंदलं जात राहतं. सवड मिळाल्यावर नक्की पहिल्यांदा हेच वाचू म्हणून मी जे काही ठेवलं आहे, त्यात गलिव्हरचे पुढले दोन भाग येतात, जे माझ्याकडे नाहीत. अरेबियन नाईट्सचे १६ अनुवादित खंड (जे मांडणीध्ये रांगेत मांडून ठेवलेले रोज दिसतात) आणि गजानन मेहेंदळे यांनी दोन खंडांत लिहिलेलं शिवचरित्र (जे मला कुमार केतकरांनी दिलं) ही पुस्तकं आहेत. सवड कधी मिळते याची वाट मी पाहतोय. कारण हे सगळं सलग वाचण्यातच मजा आहे.
– श्रीकांत बोजेवार
shrikant.bojewar@gmail.com
***
चित्रस्रोत : आंतरजाल
Facebook Comments

2 thoughts on “अर्धा फूट ते ७२ फूट आणि मध्ये आपण!”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *